fbpx

Jak pracować nad dykcją. Mity i konkretne wskazówki.

Jak pracować nad dykcją. Mity i konkretne wskazówki.

( około 6 min czytania )

Demostenes – jeden z największych mówców w historii. Jego teksty analizuje się dzisiaj i podaje jako przykład przemyślanego i skutecznego oratorstwa. Z tą postacią wiąże się także najstarszy mit o narzędziach do pracy nad dykcją – KAMIENIE. Wkładasz do buzi (dużo, różnej wielkości) i próbujesz mówić w taki sposób, żeby być zrozumianym.  Współczesnym mitem, nie tak drastycznym, jest mówienie z korkiem od wina między zębami. Jeśli kiedykolwiek słyszałeś o tych technikach, albo co gorsza – próbowałeś ich, to powiem łagodnie: PRZESTAŃ NATYCHMIAST! W tym poście poznasz lepsze sposoby na poprawę wymowy.

Pokażę Ci trzy grupy ćwiczeń, które w moim odczuciu są najważniejsze, a ich konkretne przykłady łatwe do znalezienia. Wyjaśnię też, w jaki sposób wpływają one na poprawę wymowy.

Zaczynamy!

Gimnastyka buzi i języka…

…to podstawowa praca nad wyrazistością mowy. Są to różnego rodzaju ruchy wargami, językiem oraz żuchwą, np.: oblizywanie ust, wypychanie policzków, parskanie, liczenie zębów,… Przykłady można też łatwo wymyślać samemu. Ważne, aby wszystkie ruchy były celowe, precyzyjne oraz powtarzalne jeden do jednego. Jeśli nazwa wywołuję u Ciebie infantylne skojarzenia, to dałeś się zwieść. Często robi się te ćwiczenia z dziećmi, ale: a) są równie skuteczne z dorosłymi, b) musisz robić ich trudniejsze wersje. Wspomniane ćwiczenia artykulacyjne, usprawnią język, wargi oraz żuchwę – dzięki temu nie będziesz już skazany na ich „fanaberię”, a staniesz się ich absolutnym panem i władcą J

Oprócz sprawności ruchowej, rozwijamy także świadomość artykulacyjną. Chodzi o to, czy czujesz to, co dzieje się w jamie ustnej gdy mówisz? Np. czy czujesz to, że język dotyka różnych miejsc w buzi przy głoskach /c/, /cz/ oraz /ć/? Czy czujesz różnicę w ułożeniu języka przy głosce /a/ oraz /i/? Jeśli nie, to gimnastyka buzi i języka Ci w tym pomoże. Wyczuwanie tych różnic nie jest konieczne, aby zostać mistrzem wymowy, ale BARDZO ułatwi i przyśpieszy Ci ten proces.

Czy zastanawiałeś się, dlaczego dzieci w przedszkolu „robią szlaczki”? Te szlaczki, to nic innego jak elementy liter, których zapisu będą się uczyć później. Najpierw uczą się prostych, ale konkretnych i precyzyjnych ruchów ręką: kreska pionowa, kreska pozioma, kreska ukośna, łuk, okrąg, itd. Potem, z tych części składowych, powstaje B lub G albo jeszcze inne litery.

Z artykulacją jest podobnie, jak z kaligrafią – z składowych ruchów powstają konkretne dźwięki języka polskiego. Potrafisz pisać, ale czasem tylko wąska grupa osób jest w stanie to odczytać. Potrafisz mówić, ale czasem tylko wąska grupa osób zrozumie Cię za pierwszym razem. Obie te rzeczy możesz poprawić. Od Ciebie zależy w jakim stopniu. Tak, aby każdy Cię rozczytał/zrozumiał, lub do takiego poziomu, żeby to jak mówisz/piszesz przyciągało pozytywną uwagę, a nawet budziło zachwyt.

PTA, PTE, PTI, PTY, PTO, PTU, PTĄ, PTĘ… – zabawa z logatomami.

Logatomy to sylaby niemające znaczenia same w sobie. Ten brak odniesienia do konkretnych wyrazów jest istotny. Pozwala skupić się na tym, jak zabrzmiało, to co chcieliśmy wypowiedzieć. Jeśli nie masz wady wymowy, nie ma sensu ćwiczyć sylab z jedną spółgłoską, tj. [ti, at, ip, sza, oć, ug, es …]. Trudność mogą sprawiać połączenia dwóch i więcej spółgłosek. To właśnie tam są ukryte potknięcia językowe, wyfaflunienia i bełkotanie.

Poniżej jest przykład tabelki z logatomami do ćwiczeń. Jak je robić?

  • płynnie – tak jakby to był jeden długi wyraz, bez dzielenia na poszczególne sylaby,

  • z zapętleniem – wiersz lub kolumnę wypowiedz kilka razy z rzędu, bez kropki na końcu,

  • najpierw kolumnami, a potem wierszami.

Spróbuj!

tpa dba tka dga
tpe dbe tke dge
tpi dbi tki dgi
tpo dbo tko dgo
tpu dbu tku dgu

Niemal na pewno język Ci się wywinął – nie robił tego, co trzeba. Z jednej strony to źle, bo nie chcemy, żeby się tak działo. Z drugiej zaś – dobrze, bo to jest trening i właśnie w tych momentach pojawia się Twoja praca nad dykcją. Te tabelki są celowo skonstruowane w taki sposób, aby język Ci się plątał. Twoim zadaniem jest z tym walczyć – ograniczać, przewidywać, zapobiegać i szybko korygować. To taki kurs wychodzenia z poślizgu samochodowego. W kontrolowanych warunkach prowokujesz błędy językowe, żeby nauczyć się, jak sobie z nimi radzić.

Jeśli powyższa tabelka nie stanowiła dla Ciebie problemu, to spróbuj wypowiedzieć ją szybciej. Tempo mowy zmienia poziom trudności. Musisz dobrać takie, by czuć, że w każdej chwili możesz się przejęzyczyć. Dlaczego? Bo musisz pamiętać, że to jest trening, a nie cel lub sprawdzian. Codzienność będzie weryfikować Twoją wymowę – to czy zdarzają Ci się potknięcia, podczas rozmowy czy prezentacji, lub jak często jesteś proszony o powtórzenie poprzedniego zdania.

Powyższe logatomy mają oczywiście odzwierciedlenie w mowie, np. „potpowiadać, odbijać, chatka, odgadnąć…”. Ćwicząc poszczególne zestawienia głosek, zmniejszysz ryzyko pojawienia się błędu w wyrazach, które je zawierają.


Być może zaskoczyło Cię, dlaczego napisałem „potpowiadać” zamiast podpowiadać? Bo właśnie tak to wypowiadamy. 😀 Muszę obalić kolejny mit – język polski nie jest w pełni fonetyczny. Nie zapisujemy tego, co słyszymy – to ściema, którą usłyszeliśmy jako dzieci, żeby łatwiej było nas nauczyć pisać. Ale o tym innym razem…

„Szedł Sasza suchą szosą, aż się szosa wysuszyła” – wierszyki i łamańce.

Najtrudniejsza, a za razem najfajniejsza forma pracy nad dykcją, to tzw. wierszyki logopedyczne i łamańce językowe. Nie są tak abstrakcyjne
jak poprzednie formy, a jednocześnie zapewniają dużo frajdy. Teksty często mają element humorystyczny oraz można się nimi popisać przed znajomymi (szczególnie pomiędzy drugą a trzecia butelką wina).

Analizując je pod kątem dykcyjnym, to są to nagromadzenia logatomów oraz innych zjawisk językowych. Tak – można dokonać dokładnej analizy każdego takiego tekstu i wyjaśnić, dlaczego tak trudno go wypowiedzieć. Co więcej, można dobrać do niego łatwiejsze ćwiczenia, aby ostatecznie wypowiedzieć płynnie właściwy tekst. Niemniej, za każdym razem, byłby to odrębny post.

W tym momencie chcę Ci jedynie przekazać, że jest to wierzchołek pracy nad wymową. Zalecam, aby te teksty stanowiły około 20% Twojego czasu spędzonego na treningu – szczególnie na początku. Wcześniejsze rodzaje ćwiczeń:

  • zapewnią Ci pełniejszy rozwój,

  • pozwolą skupić się na poszczególnych, izolowanych trudnościach
    i w pełni je przezwyciężyć,

  • sprawią, że wypowiedzenie dowolnego łamańca językowego, nie będzie dla Ciebie problemem.

Jeśli jesteś osobą, która woli od razu wskoczyć na głęboką wodę, to bierz się za wierszyki i łamańce – tak też można. Będę trzymał kciuki. Ale najprawdopodobniej staniesz się, nie „Mistrzem Wymowy”, a „mistrzem wymowy Konkretnego Tekstu”.

59 komentarzy

  1. […] poprzednim artykule (Jak pracować nad dykcją. Mity i konkretne wskazówki), krytykowałem używanie korka od wina włożonego między zęby. No cóż, w każdym micie jest […]

  2. […] ukryty. Co najważniejsze – nie myślisz o nich w trakcie swobodnego mówienia. W artykule (Jak pracować nad dykcją. Mity i konkretne wskazówki.) opisywałem grupy ćwiczeń na dykcję. Zobaczmy teraz, co dzięki nim możesz […]

  3. Hi there! This article could not be written any better!
    Looking at this article reminds me of my previous roommate!

    He continually kept talking about this. I most certainly will forward this information to
    him. Pretty sure he’s going to have a great read.
    Thanks for sharing!

  4. cialis medicare

    cialis medicare

  5. tadalafil vs sildenafil

    tadalafil vs sildenafil

  6. metronidazole unrefrigerated

    metronidazole unrefrigerated

  7. gabapentin 1ilac

    gabapentin 1ilac

  8. nolvadex novedex

    nolvadex novedex

  9. valtrex outdated

    valtrex outdated

  10. furosemide ipokaliemia

    furosemide ipokaliemia

  11. rybelsus and jardiance

    rybelsus and jardiance

  12. 911 pisze:

    911

    911

  13. psy pisze:

    psy

    psy

  14. gabapentin qtc

    gabapentin qtc

  15. can i give my dog fluoxetine and cbd oil

    can i give my dog fluoxetine and cbd oil

  16. cephalexin birth control

    cephalexin birth control

  17. does effexor cause weight gain

    does effexor cause weight gain

  18. augmentin dosage for adults

    augmentin dosage for adults

  19. contrave joint pain

    contrave joint pain

  20. how long does depakote stay in your system

    how long does depakote stay in your system

  21. diltiazem cd 120mg

    diltiazem cd 120mg

  22. diclofenac epolamine topical patch

    diclofenac epolamine topical patch

  23. flomax dosage for adults

    flomax dosage for adults

  24. how often can you take flexeril

    how often can you take flexeril

  25. cozaar beta blocker

    cozaar beta blocker

  26. ezetimibe cancerigeno

    ezetimibe cancerigeno

  27. bayer aspirin pisze:

    bayer aspirin

    bayer aspirin

  28. can you take celexa while pregnant

    can you take celexa while pregnant

  29. what are the side effects of augmentin

    what are the side effects of augmentin

  30. celecoxib pisze:

    celecoxib

    celecoxib

  31. list pisze:

    list

    list

  32. acarbose mylan

    acarbose mylan

  33. does robaxin show up on a drug test

    does robaxin show up on a drug test

  34. why does amitriptyline cause breast enlargement

    why does amitriptyline cause breast enlargement

  35. repaglinide in combination therapy with metformin in type 2 diabetes

    repaglinide in combination therapy with metformin in type 2 diabetes

  36. remeron for appetite dose

    remeron for appetite dose

  37. tamsulosin hydrochloride with alcohol

    tamsulosin hydrochloride with alcohol

  38. actos ensogo pisze:

    actos ensogo

    actos ensogo

  39. spironolactone egg freezing

    spironolactone egg freezing

  40. stromectol covid 19

    stromectol covid 19

  41. venlafaxine interactions with alcohol

    venlafaxine interactions with alcohol

  42. synthroid onset

    synthroid onset

  43. russian-federation

    russian-federation

  44. viagra cialis levitra online

    viagra cialis levitra online

  45. sildenafil 50 mg para que sirve

    sildenafil 50 mg para que sirve

  46. navarro pharmacy store

    navarro pharmacy store

  47. overseas pharmacy cialis

    overseas pharmacy cialis

  48. cialis online pills

    cialis online pills

  49. levitra 20mg price

    levitra 20mg price

  50. tadalafil 20 mg tablets

    tadalafil 20 mg tablets

Nie można już dodawać komentarzy.